ฟ้อนแพน

Posted by · Leave a Comment 

ฟ้อนแพน

ประวัติที่มา

“ลาวแพน” เป็นชื่อเพลงดนตรีไทยจำพวกเพลงเดี่ยว ซึ่งนักดนตรีใช้เป็นเพลงสำหรับอวดฝีมือ โดยมีเครื่องดนตรีที่เหมาะสมกับทำนองเพลงในการเดี่ยวอยู่เพียง ๒ อย่าง คือ จะเข้ และปี่เท่านั้น ครั้นนำเพลงลาวแพนมาใช้ประกอบการแสดงจึงเรียกชุดการแสดงนี้ว่า “ฟ้อนแพนหรือฟ้อนลาวแพน”

ฟ้อนแพน สันนิษฐานว่าเกิดขึ้นจากการแสดงละครพันทาง เรื่องพระลอ บทประนิพนธ์ของพระเจ้าบรมวงศ์เธอ กรมพระนราธิปประพันธ์พงศ์ ตอนพระลอลงสรงในแม่น้ำกาหลง ซึ่งท่ารำที่ประดิษฐ์ขึ้นเป็นการนำลีลาท่าฟ้อนทางภาคเหนือมาผสมผสานกับท่ารำไทย และดัดแปลงให้เหมาะสมกับท่วงทำนองเพลง แต่เดิมการฟ้อนแพนในเรื่องพระลอนั้น เป็นการรำคนเดียว คือฟ้อนเดี่ยว ต่อมานางลมุล ยมะคุปต์ ได้นำมาใช้ในการฟ้อนหมู่โดยเพิ่มเติมลีลาการฟ้อนให้มากขึ้น มีทั้งผู้แสดงหญิงล้วน และผู้แสดงชาย – หญิง โดยมีบทร้องประกอบ ซึ่งประพันธ์โดยพลตรี หลวงวิจิตรวาทการ จัดแสดงครั้งแรกเมื่อครั้งที่โรงเรียนศิลปากร แผนกนาฏดุริยางค์ (ปัจจุบัน คือ วิทยาลัยนาฏศิลป) นำไปเผยแพร่ศิลปวัฒนธรรม ณ ประเทศ ญี่ปุ่น บทร้อง มี ๒ แบบ คือ แบบเต็ม และแบบตัด แต่ในปัจจุบันแสดงแบบไม่มีบทร้องประกอบ

บทร้องฟ้อนลาวแพน (ชาย – หญิง ) แบบเต็ม

- ปี่พาทย์ทำเพลงลาวสมเด็จ –

- ร้องเพลงลาวแพนใหญ่ –

ศศิธรส่องสว่างกระจ่างฟ้า

จะมองไหนงามสิ้นทั้งดินแดน

โอ้พวกเราเอย

ดวงจันทร์แจ่มกระจ่าง

ขอเชิญพวกเราพี่น้อง

มาชมแสงจันทร์แจ่มฟ้า

จันทร์สว่างเวหา

เราขอชื่นขอชม

พวกของเราจะเล่น

ให้ความทุกข์ร้อนเสื่อมหาย

เพื่อนเกลอพี่น้อง ชาวประชาเริงรื่นชื่นใจแสน

เหมือนเมืองแมนแดนสวรรค์ชั้นวิมาน

ใครได้เคยเห็นบ้าง

แลสว่างเวหา

มารำมาร้องกันเถิดหนา

ให้ชื่นอุราเริงใจ

อย่าเพิ่งหลบหน้าหนีหาย

เราขอรื่นรมย์ให้สมใจ

พวกของเราจะฟ้อน

มาสุขสบายกันเถิดเหนอ

สูเพื่อนเอ๋ย ร้องรำเอย

- จะเข้ทำเพลง (ซุ้ม) ลาวแพน –

บทร้องฟ้อนลาวแพน (ชาย – หญิง ) แบบตัด

- ปี่พาทย์ทำเพลงลาวสมเด็จ –

- ร้องเพลงลาวแพนใหญ่ –

ศศิธรส่องสว่างกระจ่างฟ้า

จะมองไหนงามสิ้นทั้งดินแดน

โอ้พวกเราเอย

ดวงจันทร์แจ่มกระจ่าง

ขอเชิญพวกเราพี่น้อง

มาชมแสงจันทร์แจ่มฟ้า

พวกของเราจะเล่น

ให้ความทุกข์ร้อนเสื่อมหาย

เพื่อนเกลอพี่น้อง ชาวประชาเริงรื่นชื่นใจแสน

เหมือนเมืองแมนแดนสวรรค์ชั้นวิมาน

ใครได้เคยเห็นบ้าง

แลสว่างเวหา

มารำมาร้องกันเถิดหนา

ให้ชื่นอุราเริงใจ

พวกของเราจะฟ้อน

มาสุขสบายกันเถิดเหนอ

สูเพื่อนเอ๋ย ร้องรำเอย

- จะเข้ทำเพลง (ซุ้ม) ลาวแพน –

รูปแบบ และลักษณะการแสดง

รำตามทำนองเพลงในจังหวะช้า และเร็วในเพลงซุ้มลาวแพน ความงดงามของการรำฟ้อนแพนจะอยู่ที่กระบวนท่ารำที่แสดงความรักระหว่างชาย และหญิง รวมทั้งความสวยงามของการใช้อวัยวะทุกส่วนของร่ายกายให้มีความกลมกลืนกันท่ารำ อาทิ การตีไหล่ การโย้ตัว สำหรับท่ารำในทำนองเพลงซุ้มลาวแพน ซึ่งเป็นช่วงสุดท้ายของการแสดง จะเป็นท่ารำที่มีความรวดเร็ว กระฉับกระเฉง ทำให้เกิดความสนุกสนาน เพลิดเพลิน และมีการแปรแถวในลักษณะต่าง ๆ

การรำแบ่งเป็นขั้นตอนต่าง ๆ ได้ดังนี้

ขั้นตอนที่ ๑

รำออกตามทำนองเพลง <

ขั้นตอนที่ ๒

รำตามกระบวนท่าฟ้อนจนจบกระบวนเพลง

ขั้นตอนที่ ๓

รำจับคู่ในทำนองเพลงซุ้มลาวแพนจนจบกระบวนท่าแล้วรำเข้า

ดนตรี และเพลงที่ใช้ประกอบการแสดง

บรรเลงเดี่ยวจะเข้

เพลงที่ใช้ประกอบการแสดง ได้แก่ เพลงลาวแพน ซึ่งประกอบด้วยเพลง ลาวแพนใหญ่ เพลงลาวสมเด็จ เพลงลาวแพนน้อย เพลงลาวลอดค่าย และออกซุ้มลาวแพน

เครื่องแต่งกาย

ชาย

นุ่งผ้ายกแบบจีบโจงหางปรก (ยืนเครื่องน้อย)

สวมเสื้อแขนสั้น (แบบยืนเครื่องพระ)

ผ้าโพกศีรษะ

ผ้าคาดเอว ผ้าพาดไหล่

เครื่องประดับ ข้อเท้า เข็มขัด สร้อยคอ ต่างหูใส่ข้างซ้าย

หญิง

นุ่งซิ่นไหมป้ายข้าง ยาวกรอบเท้ามีเชิงปักดิ้นเงิน

ใส่เสื้อรัดอก ทับด้วยเสื้อแขนสั้น ชายเสื้อติดกรุยเงิน

ผ้าคล้องคอ

เครื่องประดับ เข็มขัด สร้อยข้อมือ สร้อยคอ ต่างหู ผมเกล้ามวย

ติดดอกไม้ และห้อยอุบะ

ท่ารำฟ้อนแพน


About admin

Comments

Speak Your Mind

Tell us what you're thinking...
and oh, if you want a pic to show with your comment, go get a gravatar!

*